Blog Prawo Turystyczne: Turystyczne klauzule niedozwolone 2009 cz. 1

W niniejszym artykule chciałbym przedstawić zagadnienie klauzul niedozwolonych w branży turystycznej oraz wymienić najczęściej pojawiające się kategorie tych klauzul. Swoim badaniem objąłem wpisy w rejestrze dostępnym na stronie internetowej Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, które zostały skatalogowane w branży „turystyka”, w roku 2009 (data wydania wyroku przez Sąd Okręgowy w Warszawie – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów).

photo credit: brainware3000

Większość z wyodrębnionych przeze mnie kategorii klauzul niedozwolonych powtarza się rokrocznie w orzecznictwie SOKiK, a ponadto przeglądając warunki uczestnictwa dostępne np. na stronach internetowych niektórych organizatorów, można dojść do wniosku, iż świadomość wśród przedsiębiorców o istnieniu rejestru jest niewielka. Pewne ewidentnie niezgodne z prawem rozstrzygnięcia dotyczące np. właściwości miejscowej sądu w przypadku sporu z konsumentem lub kosztów rezygnacji klienta z imprezy turystycznej powinny już dawno zniknąć z wzorców umownych biur podróży. Ponieważ w rejestrze klauzul niedozwolonych znajduje się już ok. 600 wpisów z branży turystycznej, a ich liczba nadal rośnie trzeba zgodzić się z twierdzeniem, iż jest to wynikiem małej kultury prawnej organizatorów turystyki w zakresie ochrony konsumentów na rynku usług turystycznych, a także małej skuteczności Prezesa UOKiK(1). W odniesieniu do drugiego argumentu możemy spodziewać się w przyszłości bardziej stanowczych działań, tak jak niedawne kary dla Oasis Tours z Warszawy, Rainbow Tours z Łodzi, Viva Tours z Chorzowa oraz Witours z Bielska-Białej, na które Prezes Urzędu nałożyła łączną karę 744 689 zł(2).

Rejestr klauzul niedozwolonych

Zakaz stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów wynika z art. 24 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, która w następnym ustępie tego artykułu wymienia także przykłady bezprawnych działań przedsiębiorcy uznawane za wyżej wymienione naruszenie. Jest to miedzy innymi stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone. Mowa tu o rejestrze klauzul niedozwolonych prowadzonym przez Prezesa UOKiK(3), w którym znajdują się postanowienia zakazane wyrokami Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Od momentu wpisania wzorca do rejestru, wyrok Sądu ma skutek także wobec osób trzecich czyli innych przedsiębiorców(4). Stosowanie takiego wzorca stanowi naruszenie zbiorowych interesów konsumentów, za co ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów przewiduje karę w wysokości do 10 proc. przychodów z roku poprzedniego. Istotne jest, iż wzorzec stosowany nie musi być identyczny z tym zakazanym, a wystarczy że zakres stosowanego postanowienia jest tożsamy z zakresem postanowienia wpisanego do rejestru(5).

Niniejszy artykuł ma na celu przedstawienie najczęściej występujących klauzul abuzywnych branży turystycznej w 2009 roku. Kolejne wyszczególnione przeze mnie kategorie zostały ułożone w kolejności od najmniejszej liczby powtórzeń do największej.

Odwołanie imprezy

Wielokrotnie w 2009 roku wyrokiem SOKiK zostały wpisane do rejestru klauzul niedozwolonych postanowienia umowne określające uprawnienie organizatora turystyki do odwołania imprezy turystycznej. Jest to powszechnie stosowany zapis we wzorcach umownych, ale często brakuje dookreślenia konkretnych sytuacji zastrzeżonych w ustawie turystycznej.

Z jednej strony w przypadkach gdy realizacja usługi zależna jest od liczby zgłoszeń, ustawodawca nakłada na organizatora turystyki obowiązek określenia w umowie terminu powiadomienia klienta na piśmie o ewentualnym odwołaniu imprezy lub usługi turystycznej z tego powodu (art. 14 ust. 2 pkt. 7a u.u.t.). Dodatkowo jeżeli odwołanie imprezy turystycznej miałoby się wiązać z wyłączeniem odpowiedzialności odszkodowawczej za niewykonanie umowy, powinna być w umowie określona minimalna liczba uczestników wymagana do odbycia imprezy turystycznej. Inną przyczyną odwołania imprezy turystycznej wraz ze zwolnieniem z odpowiedzialności odszkodowawczej może być siła wyższa.

Przykładowe wpisy do rejestru klauzul niedozwolonych:

Numer wpisu: 1818
Biuro Podróży „Ela” Usługi Przewozowe Tomasz Marzec w Sosnowcu
„Powodem odwołania imprezy może być również brak wymaganego minimum Uczestników, [...]”

Numer wpisu: 1841
Jolanta Kidaj Biuro Usługowo-Handlowe „Guliver”
„Organizator zastrzega sobie prawo odwołania imprezy z powodu braku wymaganego minimum uczestników”

Numer wpisu: 1798
Grażyna Cichorowska – Biuro Podróży „Weneda New” w Świnoujściu
„B.P. Weneda New zastrzega sobie prawo do odwołania imprezy turystycznej z powodu niewystarczającej liczby zgłoszeń lub działaniem siły wyższej, najpóźniej na 7 dni przed datą jej rozpoczęcia (na 3 dni przy imprezach jednodniowych).”

Numer wpisu: 1786
Oddział Polskiego Towarzystwa Turystyczno Krajoznawczego im. Dr M. Orłowicza w Międzygórzu
„Powodem (odwołania imprezy) może być brak wymaganego minimum uczestników”

Obowiązek uczestnika do natychmiastowego pokrycia wyrządzonych przez siebie szkód

Bardzo częstym przypadkiem wśród wyroków SOKiK w opisywanym okresie było określenie za niedozwolone takie ukształtowanie obowiązków klienta/uczestnika aby w przypadku wyrządzenia przez niego jakiejś szkody, musiał on pokryć jej koszt w miejscu i w czasie danego zdarzenia. Stosowanie tego typu zapisów w umowach z konsumentami zostało uznane za korzystanie z posiadanej przewagi kontraktowej, które może zostać ocenione jako sprzeczne z dobrymi obyczajami i naruszające interesy konsumenta.

Przykładowe wpisy do rejestru klauzul niedozwolonych:

Numer wpisu: 1637
Andrzej Kudlicki – Przedsiębiorstwo Prywatne „Quand” w Tomaszowie Lubelskim
„Uczestnik odpowiada za wyrządzone przez siebie szkody, za które ma obowiązek zapłacić w miejscu ich powstania z własnych środków. Za szkody wyrządzone przez osoby niepełnoletnie odpowiadają ich prawni opiekunowie.”

Numer wpisu: 1684
Ogólnokrajowa Spółdzielnia Turystyczna „Gromada” w Warszawie
„Uczestnik odpowiada za szkody wyrządzone przez siebie oraz osoby znajdujące się pod jego opieką, opłacając odszkodowanie w miejscu ich powstania.”

Numer wpisu: 1693
Biuro Podróży „Kopernik” Sp. z o. o. w Warszawie
„Uczestnik jest zobowiązany do pokrycia kosztów szkód wyrządzonych przez siebie bądź przez osoby niepełnoletnie będące pod jego opieką, w czasie trwania imprezy i w miejscu jej powstania.”

Numer wpisu: 1729
Wiesław Rak prowadzący działalność gospodarczą pod nazwą Biuro Turystyczne „bis-pol” w Jaśle
„Uczestnik ponosi karę finansową za wszelkie zniszczenia wynikłe z jego winy. Opłata musi nastąpić w miejscu zdarzenia.”

Numer wpisu: 1736
Centrum Kolonii i Obozów „Cogito” Sp. z o.o. w Warszawie
„Uczestnicy odpowiadają za wyrządzone przez siebie szkody, za które mają obowiązek zapłacić w miejscu ich powstania z własnych środków. W wypadku braku środków uczestnik może zostać wykluczony z imprezy zgodnie z zasadami określonymi w pkt 3.4. W wypadku trudności w ustaleniu sprawcy szkody Uczestnicy imprez zajmujący wspólnie pokój hotelowy odpowiadają za jego stan solidarnie.”

Właściwość sądu i zapis na sąd polubowny

Bardzo częstym postanowieniem umownym uznanym za niedozwolone jest określenie sądu powszechnego właściwego dla rozstrzygnięcia sporu pomiędzy konsumentem a organizatorem turystyki. Jeżeli konsument pozywa organizatora turystyki, przysługuje mu przywilej jurysdykcyjny do dokonania wyboru sądu według właściwości miejscowej przemiennej określonej w przepisach Kodeksu Postępowania Cywilnego. Dlatego postanowienia umowne narzucające właściwość miejscową sądu ze względu na siedzibę organizatora lub poddające rozstrzygnięcie sporu przez sąd polubowny uznane zostały wielokrotnie za niedozwolone postanowienia umowne(6) i wpisane, także w 2009 roku, do rejestru klauzul niedozwolonych.

Przykładowe wpisy do rejestru klauzul niedozwolonych:

Numer wpisu: 1851
Oddział Polskiego Towarzystwa Turystyczno Krajoznawczego im. Dr M. Orłowicza w Międzygórzu
„Wszelkie spory wynikłe z niniejszej umowy podlegają właściwości Sądu Rejonowego Oddziału PTTK.”

Numer wpisu: 1833
Carlos Biuro Podróży „Tom-Tur” sp. z o.o. w Szklarskiej Porębie
„Sądem właściwym do rozstrzygnięcia ewentualnych sporów jest Sąd w Jeleniej Górze”

Numer wpisu: 1812
„Biebrza- Explorer” Artur Wiatr
„Wszelkie spory mogące wyniknąć w związku z realizacją umowy podlegają rozpatrzeniu przez Sąd właściwy dla siedziby Organizatora”

Numer wpisu: 1792
Spółdzielnia Turystyczna „Turysta” w Wałbrzychu
„Ewentualne spory rozstrzygane będą przez sąd właściwy dla siedziby Biura”

Numer wpisu: 1781
Marek Kamiński Biuro Turystyki i Sportu „Maka Tour”
„Wszelkie spory mogące wyniknąć z tytułu realizacji umowy będą rozstrzygnięte polubownie, a w razie nie dojścia do porozumienia przez właściwe przepisy kodeksu cywilnego.”

W drugiej części artykułu przedstawię kolejne kategorie klauzul niedozwolonych, które pojawiały się najczęściej w 2009 roku.

Przypisy:
1) Edyta Rutkowska-Tomaszewska „Transformacje prawa turystycznego” roz. 12.5
2) http://www.uokik.gov.pl/aktualnosci.php?news_id=1928&news_page=2
3) http://www.uokik.gov.pl/rejestr_klauzul_niedozwolonych2.php
4) Mirosław Nesterowicz „Prawo Turystyczne” Roz. 7.1.2.
5) Konrad Kohutek, Małgorzata Sieradzka „Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów Komentarz” roz. 4
6) Mirosław Nesterowicz „Prawo Turystyczne” Roz. 12.2.

Autorem tekstu jest Krzysztof Wilk, twórca bloga Prawo i Turystyka